Tìm bài toán thích hợp cho tương lai

Biến động phức tạp của mức sinh, tỉ số giới tính khi sinh, thách thức về an sinh xã hội đối với người cao tuổi… là những vấn đề chính được đặt ra tại Hội thảo đại biểu dân cử các tỉnh phía Bắc với chính sách, pháp luật về Dân số do Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội tổ chức

Nếu không có định hướng kịp thời, sự mất

cân bằng giới tính sẽ đem đến nhiều hệ lụy nặng nề.

Biến động khó lường

Một trong những thách thức mà công tác DS-KHHGĐ đang phải đối mặt là Việt Nam đã đạt ở mức sinh thay thế 2, 03 con, song lại chưa bền vững. Vẫn còn 33/63 tỉnh chưa đạt mức sinh thay thế, trong đó có 10 tỉnh có tổng tỉ suất sinh (số con trung bình của một phụ nữ) cao, từ 2,55 - 3,45 con.

Trong khi đó, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đang tiếp tục tăng và sẽ đạt cực đại vào khoảng năm 2020 - 2025. Điều đó tạo ra áp lực không nhỏ cho công tác DS-KHHGĐ trong vấn đềa ổn định quy mô dân số, đáp ứng nhu cầu phương tiện tránh thai. Đặc biệt, đà tăng dân số này đặt chúng ta vào tình trạng có thể "bùng nổ" dân số lần thứ hai.

Bên cạnh đó, hiện nay Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đầy thách thức của thời kỳ cơ cấu dân số vừa "vàng" lại vừa "già hóa".

 Cơ cấu dân số "vàng" tạo ra một lực lượng lao động lớn nhưng lại đòi hỏi bức bách phải đào tạo nghề cho 40 triệu người trong thời gian tới với chất lượng cao, mới có thể giúp chúng ta "hóa rồng" như một số nước trong khu vực đã trải qua thời kỳ này. Đồng thời, nó cũng đặt ra thách thức sẽ là một gánh nặng khi không tạo ra cơ hội việc làm, đảm bảo an sinh xã hội. "Nếu chúng ta không tích lũy được từ dư lợi dân số của thời kỳ cơ cấu dân số "vàng", thì với tốc độ già hóa dân số như hiện nay, chúng ta sẽ già trước khi giàu", GS Cử nói.

 Bên cạnh các vấn đề về SKSS vị thành niên, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, các đại biểu dân cử đặc biệt quan tâm là tuổi thọ trung bình của người dân cao nhưng tuổi thọ khỏe mạnh lại thấp. Số trẻ em tử vong dưới 5 tuổi ở vùng dân tộc, vùng sâu vùng xa còn cao. Tỉ số giới tính khi sinh tăng cao, báo động sự mất cân bằng giới tính trong tương lai với những hệ lụy nặng nề.

 Thách thức về an sinh xã hội cho người cao tuổi (NCT) cùng gánh nặng bệnh tật kép đang hiện hữu. PGS.TS Phạm Thắng, Viện trưởng Viện Lão khoa cho biết: Trung bình một người già mắc 3 bệnh mãn tính, chủ yếu là các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, khớp, phổi, sa sút trí tuệ, trầm cảm, mù lòa... Chất lượng sống của NCT giảm bởi họ dễ bị tổn thương, tàn phế và phụ thuộc.

 Cần giải pháp hợp lý

 Nhìn ra các thách thức, song để ứng phó với các thách thức này lại rất cần các giải pháp hợp lý. Để phát huy lợi thế dân số "vàng", theo ông Nguyễn Văn Tân cần có quy hoạch lại về đào tạo, tránh tình trạng thừa thầy, thiếu thợ; quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cân đối hơn giữa các vùng, các đô thị.

 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng:  giai đoạn 2011 - 2020 để đạt được những thời cơ tốt nhất, công tác dân số sẽ triển khai theo hướng duy trì và bảo đảm mức sinh thấp hợp lý; ưu tiên các vấn đề trọng tâm về dân số theo sự phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng địa lý. Đồng thời, cần phân bổ và quản lý dân cư hợp lý cùng với việc tăng cường ngân sách cho lĩnh vực DS-KHHGĐ.

 Trong các giải pháp nâng cao chất lượng dân số, ta thấy tầm quan trọng của việc quản lý thai nghén nhằm giảm nguy cơ lan truyền các bệnh viêm gan B, HIV... từ mẹ sang con; sàng lọc trước sinh và sơ sinh giảm số trẻ dị tật sinh ra, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội.

 Theo các chuyên gia về dân số, an sinh xã hội cho NCT là vấn đề lớn mà nếu không có giải pháp sẽ phải trả giá trong tương lai. Ông Bùi Đại Thụ, cán bộ chương trình của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) đưa ra ý kiến Việt Nam có nhiều thuận lợi khi đã có Luật Người cao tuổi song cần thúc đẩy sớm ra Nghị định hướng dẫn.

  Còn theo quan điểm của TS Giang Thanh Long, Trường ĐH Kinh tế Quốc dân: "Cần có sự gắn kết giữa nhà lập chính sách, nhà kinh tế học và nhân khẩu học. Gánh nặng hay mối lợi phụ thuộc nhiều vào nhận định của các nhà hoạch định chính sách".

 Tuy nhiên, để có được chính sách đồng bộ cho công tác dân số, ông Đặng Như Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội nhấn mạnh đến tính xác thực của số liệu. Theo ông, để giúp cho việc hoạch định chính sách, các số liệu của các bên liên quan cần thống nhất, đồng bộ, tránh mỗi nơi có một số liệu khác nhau.

 Theo nhiều nhà nghiên cứu, đến năm 2035 người già sẽ nhiều hơn trẻ em. Dân số Việt Nam sẽ "siêu già" (người già chiếm tới 30% dân số) vào năm 2050.

Do đó, việc chăm sóc sức khỏe cho NCT càng cần chú trọng. Do vậy, cần thành lập hệ thống lão khoa trên toàn quốc song song với các mô hình chăm sóc NCT tại cộng đồng; sao cho NCT được chăm sóc một cách tốt nhất cả về sức khỏe và tinh thần chứ không phải đơn thuần là nơi trông giữ người già.

Bên cạnh đó, chúng ta cần truyền thông để cộng đồng thích ứng với một xã hội già hóa; đảm bảo được an sinh xã hội để người già có nhu cầu được chăm sóc tốt nhất tại trung tâm dưỡng lão và thấy đó là nơi cần thiết giúp mình thanh thản và các con không phải nặng nề chuyện bất hiếu.

 

 CTV: Tiến Minh